Шашны, гүн ухааны лекц сонсож, хуралд суудаг. Тэр нь тэдэнд сайхан амралт болдог шиг байгаа юм. Ер нь, Буддын шашин хүнийг их энэрэнгүй, тайван дөлгөөн болгож, ухааныг нь саруулсгадаг агуу шашин шүү дээ. Буддын шашин хүн байгалиа хайрлах, хүн хүнээ хайрлахыг л сургадаг. Би монголчуудын соёл урлаг, ёс заншил буддын шашинтай салшгүй холбоотой гэж боддог.
-Танай хийдийг үндэслэгч Агваандоржиев ламыг Буриадын төдийгүй нийт Монголын Буддын шашны томоохон төлөөлөгчдийн нэг гэдэг юм билээ?
-Агваандоржиев багш маань 1854 онд Буриадын Хар шивэрт гэдэг газар мэндэлсэн гэдэг. Тэр хүн яах аргагүй буддын шашны том лам, гэгээнтэн байсан. Яагаад гэхээр Агваандоржиев XIII Далай ламын багш нь шүү дээ. Агваандоржиев багш Оросын хаан төдийгүй Ази, Европын бусад улсын хаадтай ч харьцдаг нэг ёсны дипломатч хүн байсан гэдэг. Багштан байгалийг хамгаалах, Буддын шашиныг дэлгэрүүлэхийн төлөө их ажил хийсэн хүн шүү дээ. Түүнээс гадна Буриад, Монголын соёл урлагийг хөгжүүлэхэд ч их зүтгэсэн.
Би дээр хэлсэн дээ, миний ном үзсэн хийдийг XIII Далай лам, VIII Богд гэгээнтэн нартай хамтарч байгуулсан гэж. Тэгэхээр Санктпетрбургт анх Буддын шашны дацан байгуулахад оролцсон гэдгээрээ Европд бурхны шашны сүсгийг бадруулсан том гавьяатай хүн юм.
-Одоо Буриадад буддын шашны хамгийн том хийд нь хаана байна вэ?
-Буриадад бүр 1700 оноос түүхтэй хийд дацан зөндөө бий. Гэхдээ Иволгын дацан, Агын дацан хоёр хамгийн том нь юм даа. Тэднээс яг өнөөгийн байдлаар Иволгын дацныг сүсэгтэн олон илүү зорьж очдог.
-Буриадын Засгийн газраас Буддын шашныг хөгжүүлэх, дэмжих чиглэлээр анхаардаг уу?
-Буриад улсын төр засгаас шашинд тусалдаг. Сүүлийн жилүүдэд манай дацанд л гэхэд хоёр удаа санхүүжилт өгсөн.
-Буддын шашны төлөөлөгчид Монгол үндэстний соёл урлагийг хөгжүүлэх талаар багагүй ажил хийдэг гэж би ойлгодог.
-Тиймээ. Монголчуудын өв соёл агуу шүү дээ. Би дэлхийд нэг номер гэж боддог. Ер нь, Буддын шашин, Монголчуудын соёл салшгүй холбоотой нэгдмэл зүйл байхгүй юу. Монголчууд, байгалийн нууц, байгалийн хуулийг сайн мэддэг нь буддын шашинтай холбоотой байх. Тиймээс Монголчуудын соёл урлагт бурханы шашинтай холбоотой зүйл ч их бий. Би өөрийн нутагтаа Монгол үндэстний соёл урлаг, уламжлалыг хадгалж, хойч үедээ өвлүүлэн үлдээхсэн гэж бодож хэр чадлаараа л зүтгэж сууна. 1993 оноос “Хан Алтай сан”-гийн тэргүүн Монгол улсын СГЗ Г.Явгаан гуайтай хамтарч ажиллах болсон. Бид хамтарч Ленинградын дацанд таван метр өндөр Бурхан багшийн сэрэг дүр бүтээсэн. Мөн 1997 онд Буддын шашны талаар хамтарч кино хийсэн байгаа. 2008 онд Орос Монголын хил дээр Цагаан эрэг суманд боржин чулуугаар суварга бүтээсэн. Уг суваргыг бид Дамбадаржаа Заяаев, Агваандоржиев, VIII Богд гэгээн нарынхаа дурсгалд зориулан босгосон. Энэ буяны үйлд Гандан тэгчилэн хийдийн бурханч лам Б.Пүрэвбат, лам Сэрсэндэмид нар их тусалсан. Соёл урлагийн чиглэлээр “Хан Алтай сан”-тай хамтарч морин хуур, хөөмэй, ятга, монгол бүжиг зэргийг хөгжүүлэхэд хамтарч ажиллах гэрээ байгуулсан.
Мөн би Монголд өөрийн зардлаар авьяастай сурах сонирхолтой хүүхдүүдийг сургадаг. Одоо миний зардлаар “Их засаг”, “Аварга” биеийн тамирын дээд сургуульд нэг, нэг хүүхэд сурч байгаа.
-Буриад, Монголын соёл, ёс заншлын адил болоод ялгаатай талын талаар...?
-Үнэн чанартаа ялгаатай зүйл байхгүй л дээ. Бид нэг л соёл, нэг л шашинтай Монгол туургатан. Сүүлийн жилүүдэд Буриадад Монгол зан заншил, уламжлалт соёлоо дэлгэрүүлэхэд их анхаарч байгаа. Харин сүүлийн үед “догшин” соёл ирж байгаа нь сэтгэл түгшээж байгаа.
-Тэр чинь юу билээ?
-Телевизээр маш их муухай мэдээ мэдээлэл, алаан хядаантай кино гарч байна. Манай соёлд таарахгүй юм их гарч байна. Энэ нь хүмүүст, тэр дундаа хүүхдүүдэд их сөрөг нөлөө үзүүлж байна шүү дээ. Тийм зүйлийг гаргах ч хэрэггүй, үзүүлэх ч хэрэггүй баймаар юм.
Монголчуудад өвөг дээдсийн үеэс уламжилж ирсэн сайхан ерөөл бий. Тэр ерөөлийг алдаж болохгүй. Буддын шашин хүмүүст хүн хүнээ, байгаль дэлхийгээ хайрлах хамгаалахыг л заана.
- Байгалиа хамгаалах, дээдлэн шүтэх талаар Монголчуудын уламжлалт бөөгийн шашны ёс жаяг их дэлгэрч байна. Та бөөгийн шашны талаар юу гэж боддог вэ?
-Бөөгийн шашин маш эртнээс уламжлагдаж ирсэн шашин л даа. Бөө мөргөл, буддын шашин хоёр аль аль нь хөгжих ёстой. Шашин бол Монголын ард түмний нэгдмэл том соёл юм.
-Монгол туургатныг өөр нэгтгэх ямар зүйл байгаа бол…?
-Миний бодоход буддын гүн ухааны хүчийг өвөг дээдсийн сайхан ерөөлөөр баяжуулах хэрэгтэй. Монголчууд ирээдүйгээ уламжлал заншлаараа сайхан бэлдэх хэрэгтэй.
-Та Монголын буддын шашныхантай хэр харилцаа холбоотой байдаг вэ?
-Д.Чойжамц хамбатай цагаан сарын үеэр уулзаж танилцсан. Их сайхан хүн байна лээ. Миний багш тэр хүний тухай их ярьдаг байсан. Бас бурханч лам Б.Пүрэвбат, зурхайч лам З.Гончигсүрэн, мөн Б.Нацагдорж маарамбатай буян номын үйлсийн сайн харьцаатай ажиллаж байна.
Соёл урлагийн чиглэлээр “Хан Алтай сан”-гийнхантай хамтарч ажиллаж байгаагаа дээр дурьдсан.
Би олон улсын бага хурал гурван ч удаа зохион байгуулсан. Анхныхыг нь 2006 онд би өөрийн багшдаа зориулж хийсэн. Түүнд Монголоос ч хүмүүс очсон. Мөн Америк, Канад, Украйн, Орос гээд олон газраас хүн цугласан. Дараа жил нь бас Рашаант сумандаа байгаль дэлхийгээ хайрлаж хамгаалах, соёл урлаг, уламжлалаа хэрхэн авч үлдэх вэ? гэсэн сэдвээр олон улсын бага хурал зохион байгуулсан. 2009 онд багшийнхаа төрсөн нутаг Захын аймагт зохион байгуулсан даа.
-Өөр танд хийх юмсан гэж зорьж байгаа ямар зүйл байна вэ?
-Лам нарын боловсролд анхаармаар байна. Лам нар дээд боловсролтой, улс төр, эдийн засаг, хуулийн мэдлэгтэй байх хэрэгтэй юм.
-Яагаад? Лам хүн буян номын ажлаа хийгээд л явж байхад болохгүй гэж үү?
-Болно л доо. Гэхдээ нийгэм хөгжиж байна. Хэн ч тэр хөгжлөөс хоцрох хэрэггүй. Нийгмээ дагаад бүгд л хөгжих ёстой.
-Агваандоржиев хамбын хойд дүр гэгдэх Данзан ламтан хоёр гурван жилийн өмнө мөнх бусыг үзүүлсэн. Одоо түүний дараагийн дүр тодрох болоогүй юу?
-Агваандоржиевын хойд дүр миний багш Данзан Хайбзун Самаев мөн гэж дээр үеийн лам нар ярьдаг байсан. Би түүнд итгэдэг. Миний багш шашин соёлыг дэлгэрүүлэхэд, мөн байгаль хамгаалах талаар их зүйл хийсэн. Одоо эргээд төрөх байх гэж найдаж байна.
-Та байгаль хамгаалах талаар их ярилаа. Манай улс хөгжлийн гол түлхүүр гэж үзэж байгаа учраас газрын хэвлий дэх “үүцээ” задалж эхэлж байна. Монгол уруу гадныхан ч хошуурч байна. Энэ таныхаар буруу юу?
-Би Монгол орныг тэр чигээрээ дархан цаазтай газар байгаасай гэж хэлмээр байна. Их түүхтэй, сайхан байгальтай, бас их баялагтай ард түмэн шүү Монголчууд. Байгалийн баялгийг авах нь буруу биш л дээ. Энэ дэлхий нийтийн жишиг. Гэхдээ газар доорх баялагийг нь ухаж авчихаад байгалийг нь сэргээхгүй сэндийлсэн чигээр нь л хаяж болохгүй. Нөхөн сэргээлтийг нь зүй ёсоор нь хийж байх ёстой. Байгаль дэлхийтэй зүй бус харьцвал байгаль эргээд хүмүүсээс заавал хариугаа авдаг гэдгийг бид харж л байна шүү дээ. Одоо ч дэлхийн зарим оронд айхтар үер болж, олон хүн амь насаа алдаж, орон гэргүй болж, өвчин зовлонд нэрвэгдэж байна. Ихээхэн сүйрэл, гамшиг дагуулсан газар хөдлөлт ч болж байна. Тэгэхээр л байгалиа хамгаалж, баялаг, хишгийг нь зөв зохистой хүртэж байх хэрэгтэй л дээ.
Би өөрөө байгаль хамгаалах “Аригун” төвийн гишүүн.
-Ингэхэд мал мэнд үү? гэгчээр та Монгол хэлийг хаана ингэж гаргууд сураа вэ? Монголчуудтай дотно нөхөрлөдгийн нэг илрэл үү?
-Манай Түнхэн аймаг Хөвсгөлийн Ханхтай их ойрхон л доо. Тийм учраас Монгол хамаатан садан, таньдаг найз нөхөд бий. Ер нь, Монголчуудтайгаа байнга л харилцаа холбоотой байж, дотно нөхөрлөхийг хичээдэг. Одоо төмөр замчидтай бас найз боллоо.
Монгол үндэстний соёл урлаг, ёс заншлаа гэсэн сэтгэл минь намайг олон найз нөхөдтэй болгодог. Би Дэлхийн Монголчуудын үндэсний бөхийн холбооны төлөөлөгч хүн шүү дээ. (холбооныхоо үнэмлэхийг үзүүлэв)
-Их сонин юм. Лам хүн бөхийн холбооны төлөөлөгч байна гэхээр…
-Би Монгол үндэсний бөхөд их дуртай. Монгол үндэсний бөхийн хангарьдын шаваа дэвээ цаанаа л нэг хийморилог шүү дээ. Монгол бөхийн тэр олон сайхан зүйл манайд мартагдах гээд байна. Тиймээс ч би нэг хүүхэд Монголд бөхийн чиглэлээр сургаж байгаа юм.
-Та арай өөрөө барилддаг юм биш биз?
-Хүүхэд байхдаа чөлөөт бөхөөр аймгийн аварга болж байсан удаа бий шүү.
-Сайхан хэрэг байна. Монголд таны сэтгэлийг хөдөлгөх зүйл их байдаг уу?
-Байлгүй яахав. Энэ жил эрийн гурван наадам үзлээ. Үнэхээр гайхалтай. Мянган морийг мянган жаахан хүүхэд унаад уралдах нь дэлхийд Монголоос өөр хаана ч байхгүй. Тэгээд тэр дааганы уралдааны “Баян ходоод” гэж үнэхээр хөөрхөн юм байна. Цоллох нь хүртэл өхөөрдмөөр гээч. Манай буриадад томчууд л морио унаад уралддаг шүү дээ.
Монгол айраг… гүүний саам гээд дэлхийд хаа ч байхгүй зүйл олон байна. Үүнийг л бид энэ чигээр нь авч үлдэж, үүгээрээ дэлхийд бахархах ёстой юм шүү дээ.
-Бидний ярилцлага өндөрлөх гэж байна. Эцэст нь танд манай уншигчдад хандаж хэлэх зүйл байна уу?
-Монголд 2006 онд цагаан сарын шинийн нэгний өглөө нар мандах үед наран дээр бурхан дүрс гарсан шүү дээ. Тэр маш их бэлэгдэлтэй сайхан тэмдэг юм шүү. Монголчуудад их сайхныг бэлэгдэж байгаа зүйл гэж би ойлгосон. Монгол үндэстэн бол их хувь заяатай, их түүхтэй, ядуу зүдүү явах учиргүй улс байгаа юм шүү гэдгийг л хэлье.
|
